Verhaal Hans Brinker berust op waarheid

blog26

 

Hansje Brinker, wie kent hem niet? Het jongetje dat Haarlem beschermde tegen een dijkbreuk door zijn vinger in het gaatje te stoppen. Maar waar komt dat verhaal nu eigenlijk vandaan? Historicus dr. J. Ackermans zocht het uit.

 

blog26e

Allereerst het verhaal. De schrijfster Mary Elisabeth Mapes (later Dodge) werd in 1831 in New York geboren als kleindochter van de in 1789 naar Amerika uitgeweken IJmuidenaar Ghijsbert Hoenders. In 1865 schreef ze de raamvertelling De Zilveren Schaatsen (The Silver Skates), een verhaal over een jongen die tijdens een schaatstocht dwars door Holland de legendarische geschiedenis van het land achter dijken en duinen vertelt. Eén van de dingen waarover deze knaap vertelt, is hoe Hans Brinker, de zoon van een Haarlemse sluiswachter, op een stormachtige middag een klein gaatje in de dijk ontdekt en met zijn vinger het gat dichthoudt. Een avond en een nacht lang verdedigt hij zo, letterlijk met blote handen, stad en land tegen de dreigende zee.

 

Omdat verschillende verhalen in de raamvertelling onmiskenbaar op historische feiten berusten, trok Ackermans naar het Noord-Hollandse Haarlem om aldaar ook het verhaal van Hansje Brinker te toetsen aan de werkelijkheid. Tegen zijn allerstoutste verwachtingen in stuitte hij in de 17e-eeuwse archieven van de Oude Kerk van Spaarndam na lang zoeken op een sluiswachter met de naam “Klaas Brincqer”. Een van diens 12 kinderen – van wie er 10 omkwamen tijdens de pestepidemie van 1635 – bleek inderdaad te zijn ingeschreven onder de naam Johannes Brincqer. Alleen werkte Klaas niet op de Woerdersluis – waar vandaag het bronzen beeldje van Hans Brinkers staat – maar op de iets oostelijker gelegen Kleine Haarlemmersluis – die tot 1897 in gebruik is gebleven en waar vandaag weinig meer van over is. Zijn zoon Johannes (Hans) leefde van 1633 tot 1671.

blog26b

de Kleine Haarlemmersluis

 

Maar daarmee nam Ackermans geen genoegen en hij ging in het stadhuis van Haarlem verder op zoek in de annalen van Spaarndam. Hier vond hij de bevestiging voor zijn verhaal. In de 17e eeuw wordt er gewag gemaakt van twee dreigende dijkbreuken: een eerste in 1624 en een tweede in 1646 – deze vond plaats ter hoogte van de toenmalige herberg het Gulden Peert op ongeveer 30 m van de Kleine Haarlemmersluis. Daarna werd de dijk verstevigd. In het jaar 1646 was Johannes 13 jaar oud. Volgens de annalen werd er toen “met man ende magt” gewerkt om een grotere dijkbreuk tegen te gaan Hierbij wordt tweemaal de naam van de “jongeling” Johannes vermeld. Zeer waarschijnlijk gaat het hier om Johannes Brincqer. De noeste arbeid van de mannen werd de aanleiding tot een vereenvoudigd volksverhaal waarin enkel Johannes het opnam tegen het water.

 

blog26d

het beeldje aan de Woerdersluis

 

Verder genealogisch onderzoek bracht aan het licht dat er tot op de dag van vandaag nog nakomelingen van Johannes Brincqer in leven zijn. Een achterkleindochter van Johannes trouwde in 1812 met de in Spaarndam woonachtige Cornelius Overwater. Eén van de huizen langs de IJdijk heeft rond 1850 nog toebehoord aan diens zoon, Hein Overwater. Van hem zijn er vandaag nog negen achterachterkleinkinderen in leven, waarvan er vier woonachtig zijn in Amsterdam, twee in Haarlem, twee in Sliedrecht en een in Amersfoort. Zij zijn met recht trots op hun betovergrootvader Johannes Brincqer, ofwel Hans Brinker, de Held van Haarlem.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s